İş sağlığı ve güvenliği kanunu çalışanların ve işverenlerin haklarını korumak, yükümlükleri belirlemek ve olası sorunlarda çözüm yöntemi olarak kullanılmak için hazırlanmıştır. İş kazası, meslek hastalığı, yaşlılık, sakatlık ve ölüm, işsizlik, evlenme gibi durumlarla karşılaşan kişilerin haklarını koruma amacı güden kanun son olarak yeni uygulamaları ile farklı özellikler kazanmıştır. Aşağıdaki içerikten kanun kapsamını detaylı şekilde öğrenebilir, yapmanız gerekenler hakkında bilgilenebilirsiniz.

  1. KANUN KAPSAMINA GİRENLER (İŞVEREN, ÇALIŞAN) (İSGK md.2)

Kanun kapsamına, kamu ve özel sektör dahil tüm işyerleri girmektedir. Sadece, güvenlik  güçleri, afet ve acil durum birimleri ile ev hizmetleriyle esnaf işyerleri kapsam dışında tutulmuşlardır.

  1. İŞYERİ SINIFLANDIRMASI

İşyerleri tehlike derecelerine göre Çok Tehlikeli, Tehlikeli ve Az Tehlikeli olarak  sınıflandırılmaktadırlar. Tehlike derecesi ilgili işyerinin asıl işine göre Çalışma ve Sosyal  Güvenlik Bakanlığı tarafından tespit edilmektedir.

  1. 50 İŞÇİ SINIRLANDIRMASI

Mevcut uygulamada sanayi sayılan ve 50’den fazla işçi çalıştıran işverenler iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi çalıştırmak zorundadır. Ancak yeni İSİGK ile bu sınırlama kaldırılmış ve sanayi ayrımı ya da çalışan sayısı ayrımı yapılmaksızın tüm işyerleri kapsama alınmaktadır.

  1. İŞVERENİN İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI VE İŞYERİ HEKİMİ ÇALIŞTIRMA/HİZMET ALMA ZORUNLULUĞU (İSGK md.6)

İşveren, mesleki risklerin önlenmesi ve bu risklerden korunması amacıyla, çalışanları  arasından iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve sağlık personelini (tam süreli işyeri hekimi var  ise gerek yoktur) görevlendirmekle yükümlüdür. İşveren, çalışanları arasında bu nitelikte çalışan olmaması halinde bu yükümlülüğünün tamamını ya da bir kısmını dışarıdan hizmet almak suretiyle yerine getirebilir. İş güvenliği hizmeti sunan kuruluşlar ile işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanları, iş güvenliği ve sağlığı hizmetlerinin yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı hizmet sundukları İşverene karşı sorumlu tutulmuşlardır. Böylece, İşverenin sorumluluğunun işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı arasında paylaşılmıştır. Bu nedenle işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarının ciddi bir iş yükü bulunmaktadır.

Kanun ile iş güvenliği uzmanlarına, işyerinin tehlike sınıflarına göre alacakları uzmanlık belgesine sahip olmaları zorunluluğu getirilmiştir.

Kanunun Geçici 4. Maddesi ile; 2

Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde (A) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanı görevlendirme yükümlülüğü, bu işyerlerinde Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 4 yıl süreyle (B) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanı görevlendirilmesi;

Tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ise (B) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanı görevlendirme yükümlülüğü, bu işyerlerinde Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 3 yıl süreyle (C) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanı görevlendirilmesi, kaydıyla yerine getirilmiş sayılacaktır.

  1. İŞVERENİN İŞÇİLERE EĞİTİM VERME YÜKÜMLÜLÜĞÜ (İSGK md.17)

İşveren, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimini almalarını sağlamakla yükümlüdür.  Bu eğitimlerin özellikle işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş  ekipmanının değişmesi halinde, yeni teknoloji uygulanması halinde, işçinin iş kazası geçirmesi  ya da meslek hastalığına yakalanması halinde ya da işçinin herhangi bir nedenle 6 aydan uzun süre ile işten uzaklaşması hallerinde verilmesi öngörülmüştür.

Geçici iş ilişkisi kurulan işverenin de iş sağlığı ve güvenliği risklerine karşı çalışana gerekli  eğitimlerin verilmesini sağlama yükümlülüğü bulunmaktadır. Mesleki eğitim alma zorunluluğu bulunan tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde eğitim almamış işçi çalıştırılması yasaktır.

  1. İŞVERENİN RİSK DEĞERLENDİRME SORUMLULUĞU (İSGK md.10)

İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak ya da yaptırmakla yükümlüdür. Yapılacak risk değerlendirmesi, neticesinde alınması gereken tedbirleri ve kullanması gereken ekipmanları belirlemelidir.

  1. İŞÇİNİN ÇALIŞMAKTAN KAÇINMA HAKKI (İSGK md.13)

Ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanlar iş sağlığı ve güvenliği kuruluna, kurulun bulunmadığı işyerlerinde ise işverene başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasına karar verilmesini talep edebilir. Kurul veya işverenin çalışanın talebi yönünde karar vermesi hâlinde çalışan, gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Çalışanların çalışmaktan kaçındığı dönemdeki ücreti ile kanunlardan ve iş sözleşmesinden doğan diğer hakları saklıdır.

Çalışanlar ciddi ve yakın tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda, tespit talebinde bulunmaksızın işyerini veya tehlikeli bölgeyi terk ederek belirlenen güvenli yere gidebilir. Çalışanların bu hareketlerinden dolayı hakları kısıtlanamaz.

İş sözleşmesiyle çalışanlar, talep etmelerine rağmen gerekli tedbirlerin alınmadığı durumlarda, tabi oldukları kanun hükümlerine göre iş sözleşmelerini feshedebilir. Toplu sözleşme veya toplu iş sözleşmesi ile çalışan kamu personeli, bu maddeye göre çalışmadığı dönemde fiilen çalışmış sayılır.

  1. İŞVERENİN İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIKLARI KAYIT VE BİLDİRİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ (İSGK md.14)

İşveren bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutarak gerekli raporları düzenlemekle yükümlüdür. İşyerinde meydana gelen ancak yaralanma veya ölüme neden olmadığı halde işyeri ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan veya çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara  uğratma potansiyeli olan olayları inceleyerek bunlar ile ilgili raporları düzenler.

İşveren, aşağıdaki hallerde ve belirtilen sürelerde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimde bulunmak zorundadır:

  1. İş kazalarını kazadan sonraki 3 iş günü içinde.
  2. Sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıklarını, öğrendiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde. İşyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucuları; meslek hastalığı ön tanısı koydukları vakaları, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk eder. Sağlık hizmeti sunucuları kendilerine intikal eden iş kazalarını, yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları ise meslek hastalığı tanısı koydukları vakaları en geç 10 gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir (Usuller ve detaylar yönetmelik ile belirlenecektir)
  3. SAĞLIK GÖZETİMİ(İSGK md.15)

İşveren, aşağıdaki hallerde çalışanların sağlık muayenelerinin yapılmasını sağlamak zorundadır:

  1. İşe girişlerinde.
  2. İş değişikliğinde.
  3. İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalarından sonra işe dönüşlerinde talep etmeleri hâlinde.
  4. İşin devamı süresince, çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz. Bu Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporları, işyeri sağlık ve güvenlik biriminde veya hizmet alınan ortak sağlık ve güvenlik biriminde görevli olan işyeri hekiminden alınır. Raporlara itirazlar Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen hakem hastanelere yapılır, verilen kararlar kesindir. Sağlık muayenesi yaptırılan çalışanın özel hayatı ve itibarının korunması açısından sağlık bilgileri gizli tutulur.
  5. ÇALIŞAN TEMSİLCİSİ (İSGK md.20)

İşveren; işyerinin değişik bölümlerindeki riskler ve çalışan sayılarını göz önünde bulundurarak dengeli dağılıma özen göstermek kaydıyla, çalışanlar arasında yapılacak seçim veya seçimle belirlenemediği durumda atama yoluyla, aşağıda belirtilen sayılarda çalışan temsilcisini görevlendirir:

  1. İki ile elli arasında çalışanı bulunan işyerlerinde 1.
  2. Ellibir ile yüz arasında çalışanı bulunan işyerlerinde 2.
  3. Yüzbir ile beşyüz arasında çalışanı bulunan işyerlerinde 3.
  4. Beşyüzbir ile bin arasında çalışanı bulunan işyerlerinde 4.
  5. Binbir ile ikibin arasında çalışanı bulunan işyerlerinde 5.
  6. İkibinbir ve üzeri çalışanı bulunan işyerlerinde 6.

Çalışan temsilcileri, tehlike kaynağının yok edilmesi veya tehlikeden kaynaklanan riskin azaltılması için, işverene öneride bulunma ve işverenden gerekli tedbirlerin alınmasını isteme hakkına sahiptir. Görevlerini yürütmeleri nedeniyle, çalışan temsilcileri ve destek elemanlarının hakları kısıtlanamaz ve görevlerini yerine getirebilmeleri için işveren tarafından gerekli imkânlar sağlanır.

  1. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KURULU (İSGK md.22)

50 ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak üzere İş Sağlığı Ve Güvenliği Kurulu oluşturur. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygun kurul kararlarını uygulamakla yükümlüdür. Altı aydan fazla süren asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu hallerde ise,

  1. Asıl işveren ve alt işveren tarafından ayrı ayrı kurul oluşturulmuş ise, faaliyetlerin yürütülmesi ve kararların uygulanması konusunda iş birliği ve koordinasyon asıl işverence sağlanır.
  2. Asıl işveren tarafından kurul oluşturulmuş ise, kurul oluşturması gerekmeyen alt işveren, koordinasyonu sağlamak üzere vekâleten yetkili bir temsilci atar.
  3. İşyerinde kurul oluşturması gerekmeyen asıl işveren, alt işverenin oluşturduğu kurula iş birliği ve koordinasyonu sağlamak üzere vekâleten yetkili bir temsilci atar.
  4. Kurul oluşturması gerekmeyen asıl işveren ve alt işverenin toplam çalışan sayısı elliden fazla ise, koordinasyonu asıl işverence yapılmak kaydıyla, asıl işveren ve alt işveren tarafından birlikte bir kurul oluşturulur.
  5. İDARİ YAPTIRIMLAR

İşin Durdurulması: (İSGK md.25)

İşyerindeki bina ve eklentilerde, çalışma yöntem ve şekillerinde veya iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde işyerinin bir bölümünde veya tamamında bu tehlike giderilinceye kadar iş durdurulur. Çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların olabileceği işyerlerinde, risk değerlendirmesi yapılmamışsa da iş durdurulur. Bu halde herhangi bir tehlikeli hususun tespitine gerek olmayıp belirtilen işleri yapan yerlerde risk değerlendirmesi yapılmamış olması işin durdurulması için yeterlidir.

İşin durdurulması kararı üç iş müfettişinden oluşan heyet tarafından verilecek olup ilgili mülki idare amiri işin durdurulması kararı yirmi dört saat içinde yerine getirir. İşveren, işin durdurulması kararına, kararın uygulanmasından itibaren altı iş günü içinde yetkili iş mahkemesinde işin durdurulması kararına itiraz edebilir. İtiraz edilmesi, işin durdurulması kararının uygulanmasını etkilemez. İtiraz üzerine mahkeme itirazı öncelikle görüşür ve altı iş günü içinde kesin olarak karara bağlar.

İşin durdurulmasına neden olan olumsuzlukların giderildiğini işveren Bakanlığa yazılı olarak bildirmelidir. Bakanlık, yazılı başvuru üzerine en geç yedi gün içinde işyerinde inceleme yapılarak işverenin talebi sonuçlandırmalıdır. İşin durdurulması halinde çalışanların durumunun ne olacağı açıkça düzenlemiştir. Buna göre  işveren, çalışanlara ücretlerini ödemekle veya ücretlerinde bir düşüklük olmamak üzere  meslek veya durumlarına göre başka bir iş vermekle yükümlüdür.6

İdari Para Cezaları: (İSGK md.26)

İdari para cezaları (EK) gerekçesi belirtilmek suretiyle Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğünce verilir. İdari para cezasının tebliğden itibaren otuz gün içinde ödenir.

  1. YÜRÜRLÜK

Kanunun;

  1. İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri sunulmasına ilişkin (işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli bulundurma yükümlülüğü vs.) 6. Maddesi; iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin devlet tarafından desteklenmesine ilişkin 7. Maddesi ile İşyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanlarının hak ve yetkilerine ilişkin 8. maddeleri;
  2. Kamu kurumları ile 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için yayımı tarihinden itibaren 2 yıl sonra (30.06.2014),
  3. 50’den az çalışanı olan tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için yayımı tarihinden itibaren 1 yıl sonra (30.06.2013),

iii. Diğer işyerleri (50’den fazla çalışanı olan az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri) için yayımı tarihinden itibaren 6 ay sonra (31.12.2012),yürürlüğe girecektir.

  1. Tehlike sınıfının belirlenmesi başlıklı 9. maddesi, Belgelendirme, ihtar ve iptaller başlıklı 31. Maddesi ile 33., 34., 35., 36. ve 38. maddeleri ve İş güvenliği uzmanı görevlendirme yükümlülüğü başlıklı geçici 4. madde, Mevcut sertifika ve belgeler ile ihtar puanları başlıklı geçici 5. madde, İşyeri hekimliği yapan kurum tabiplerine yapılan ücret ödemeleri başlıklı geçici 6. Madde ile geçici 7. ve geçici 8. maddeleri yayımı tarihinde (30.06.2012) yürürlüğe girmiştir.
  2. Diğer maddeleri yayımı tarihinden itibaren 6 ay sonra (31.12.2012) yürürlüğe girecektir.